ساحل دريا نيست ، بلكه طبق گفته بعضى از منابع ، قصبهء طنجه بوده كه آن بندرى در ساحل دريا بوده است . لئون افريقى در قرن دهم هجرى در وصف فاس مىنويسد : اين شهر به اين علت فاس ناميده شد ، كه در اولين روز شروع بناى آن مقدارى طلا پيدا شد كه به عربى به آن فأس مىگفتند [ قبلا از قول ابو الفداء گفتيم تبرى يافتند كه در عربى فأس گفته مىشد ] . لئون اظهار مىدارد : به نظر من علت حقيقى نامگذارى شهر همين مطلب بوده است ، ولى گروهى علت نامگذارى را عبور رودى از شهر مىدانند كه نام آن فاس است ، چون به زبان بربرى به آن رود ساف گفته مىشود . همچنين ، لئون در اوصاف شهر مىگويد : فاس شهر بسيار بزرگى است و ديوارى استوار و بلند دارد و بر فراز تپه‌هاى بلندى واقع است و تنها بخش ميانى شهر صاف و هموار است . در اطراف شهر پستى و بلنديهاى كمى وجود دارد . آب از دو سو وارد شهر مىشود و يكى از شاخه‌هاى رودخانه فاس در نزديكى شهر جديد فاس و از سمت جنوب آن مىگذرد و اين رود ، شاخهء ديگرى دارد كه از سمت غرب به شهر وارد مىشود و سپس با كانالهايى در شهر تقسيم و به خانه‌هاى مسكونى جارى مىشود و بعضى از كانالها به خانه‌هاى وابستگان دستگاه سلطنتى وارد مىشود . . . هر مسجد و جامعى نيز به ميزان مشخص از اين آب استفاده مىكند ، همچنين هتلها و پناهگاهها و مدارس از اين آب سهم دارند . در نزديكى مساجد ، آب‌انبارهايىاند كه ساختمانهايى مربع شكل دارند و اطراف آنها را با كنف پوشانده‌اند و درهاى كوچكى دارند و در هر كنيف ( ساختمانى كه با كنف پوشانده شده ) ، آبريزى است كه آب از ديوار ( جدار ) آن ( كنيف ) خارج مىشود و روى سنگ مرمرى كه در پايهء آن قرار دارد جارى مىشود . « 1 » لئون در وصف بناهاى شهر فاس مىنويسد : ساختمانهاى شهر آجرى و از سنگ تراشيده شده است ، كه دقت زيادى در تراش آنها به كار رفته است . بيشتر سنگها به طرز زيبايى به كار رفته و با سراميكهاى خوش‌رنگ تزيين گرديده‌اند . همچنين درگاهها و رواقهاى بناها از آجرهاى مربع شكل با رنگهاى مختلف و نيز به شكل ظروف سفالى مايورقه ( ميورقه ) ، تزيين مىشود . مردم اين نواحى عادت

--> ( 1 ) . وصف افريقيا ؛ ج 1 ، ص 218 - 219 و 221 .